AI is in een paar jaar tijd van curiositeit naar klasgenoot uitgegroeid. Leerlingen gebruiken het. Docenten experimenteren ermee. Schoolleiders schrijven beleid. En ondertussen schuift de techniek elke maand weer een stukje op.
De echte vraag is niet: “Moeten we AI toelaten?”
De echte vraag is: “Hoe houden we de regie?”
Laten we eerst de belangrijkste risico’s helder krijgen — zonder paniek, maar ook zonder naïviteit.
1. Hallucinaties: overtuigend fout
AI-systemen begrijpen geen waarheid. Ze voorspellen woorden op basis van waarschijnlijkheid. Daardoor kunnen ze vloeiende, geloofwaardige teksten produceren die feitelijk onjuist zijn.
Voor het vak Nederlands is dat interessant. Hier ligt een kans om bronkritiek, argumentatie en betrouwbaarheid opnieuw centraal te zetten. AI dwingt ons om scherper te kijken.
Misschien is dat wel winst.
2. Privacy: wie kijkt er mee?
Veel AI-tools verwerken ingevoerde gegevens om modellen te verbeteren. Dat betekent dat ingevoerde persoonsgegevens risico’s kunnen opleveren.
Scholen stellen daarom steeds vaker duidelijke regels:
- Geen namen of herkenbare casussen invoeren
- Geen leerlinggegevens in openbare tools
- Bewust omgaan met privacyvriendelijke alternatieven
Dit is geen formaliteit. Dit is wettelijke verantwoordelijkheid.
3. Vooringenomenheid (bias)
AI is getraind op enorme hoeveelheden internetdata. En internet is niet neutraal. Het is grotendeels Engelstalig en bevat culturele en maatschappelijke vooroordelen.
Dat zie je terug in output: stereotyperingen, dominante perspectieven, ondervertegenwoordiging van minderheidsgroepen.
Voor taalonderwijs is dit een goudmijn. Je kunt leerlingen laten analyseren waar bias zichtbaar wordt. Dat is kritisch denken in actie.
4. Auteursrecht: van wie is die tekst eigenlijk?
AI is getraind op bestaand werk. Vaak auteursrechtelijk beschermd.
De juridische discussie loopt nog, maar één ding is duidelijk:
AI-output is geen magische bronvrije zone.
“ChatGPT zei het” is geen bronvermelding.
5. Techno-solutionisme
Er is een verleiding om AI te zien als snelle oplossing voor complexe problemen: lerarentekort, werkdruk, motivatie.
Maar onderwijs is relationeel.
Geen enkel model vervangt pedagogische nabijheid.
AI kan ondersteunen. Niet overnemen.
6. Verlies van menselijke regie
Als leerlingen volledige teksten genereren zonder reflectie, verschuift het leerproces. Als docenten blind vertrouwen op automatische nakijktools, verschuift onze professionele rol.
Daarom hanteren veel scholen het principe:
Human in the loop.
AI informeert. De mens beslist.
7. Ecologische voetafdruk
Het trainen en draaien van grote AI-modellen kost enorme hoeveelheden energie — vergelijkbaar met het verbruik van een kleine stad.
Dat is een factor die zelden in AI-beleid wordt meegenomen, maar wel degelijk relevant is.
Wat zien we terug in schoolbeleid?
Steeds vaker komen deze afspraken terug:
Transparantie
Leerlingen geven aan:
- of AI is gebruikt
- hoe het is gebruikt
- waarvoor het is ingezet
Toestemming per opdracht
De vakdocent bepaalt of AI mag worden gebruikt. Ongeoorloofd gebruik = fraude.
Geen persoonsgegevens invoeren
Strikt verbod.
Bewaren van prompts en output
Bij toegestaan gebruik:
- prompts bewaren
- ruwe output toevoegen
- reflecteren op eigen bewerking
Dat laatste is didactisch misschien wel het interessantst.
Levend document
AI-beleid wordt regelmatig herzien en besproken in de MR. Het moet meebewegen.
Een hybride toekomst
We bewegen naar een hybride model:
- AI als didactisch hulpmiddel
- Kritisch denken als kern
- Creativiteit niet uitbesteed
- De docent blijft regisseur
Voor het vak Nederlands betekent dit misschien zelfs een herwaardering van het eigen stemgeluid. In een wereld vol gegenereerde teksten wordt authenticiteit waardevoller.
AI is geen vijand.
AI is geen redder.
Het is gereedschap.
En gereedschap vraagt vakmanschap.
Praat mee in onze groep Digitale tools & AI
Dit artikel is tot stand gekomen met behulp van AI.
Vooronderzoek via NotebookLM, uitwerking via ChatGPT.
Selectie, redactie en eindverantwoordelijkheid: Jeroen van Rooij.