Stel je voor: een leerling die alles snapt, maar vastloopt op het technische lezen. Die zijn hand niet opsteekt, niet omdat hij het antwoord niet weet, maar omdat de weg erheen te veel energie kost. Herkenbaar?
Precies op dit punt biedt AI het talenonderwijs iets waardevols — niet als wondermiddel, maar als slimme bondgenoot. En inmiddels zijn de tools concreet genoeg om morgen mee aan de slag te gaan.
Welke tools werken, en waarvoor?
Tekst-naar-spraak en spraak-naar-tekst De meest directe winst zit hier. Tools als Kurzweil 3000, de ingebouwde voorleesoptie in Microsoft Word/OneNote, of de gratis Natural Reader lezen teksten hardop voor met instelbaar tempo. Voor schrijven: laat leerlingen met Windows Spraakherkenning of de ingebouwde dicteerfunctie op iPad/Chromebook hun antwoorden inspreken. De gedachten komen er uit; de spelling staat het niet langer in de weg.
Tekstvereenvoudiging met generatieve AI ChatGPT en DeepL Write zijn sterk in het omzetten van complexe bronteksten naar een toegankelijker niveau — zonder de inhoud te verliezen. Laat een leerling zelf experimenteren met de promptstijl, want dat is op zichzelf een waardevolle taalvaardigheid.
Voorbeeldprompts die goed werken in de klas:
“Herschrijf deze tekst voor een leerling van 14 jaar. Gebruik kortere zinnen, maar bewaar alle belangrijke informatie.”
“Leg de hoofdgedachte van deze alinea uit in drie eenvoudige zinnen.”
“Welke woorden in deze tekst zijn moeilijk? Geef van elk woord een eenvoudige uitleg.”
Eye-tracking en adaptieve platforms Lexplore gebruikt eye-tracking om leesproblemen vroeg te signaleren en biedt inzicht in waar een leerling precies vastloopt — nuttig voor vroegtijdige interventie. Augmenta11y legt een gepersonaliseerde visuele laag over fysieke teksten: aangepast lettertype, contrast, regelafstand. Niet goedkoop, maar effectief voor scholen die structureel willen investeren.
Wat verandert er voor jou als docent?
De mechanische hindernis weghalen geeft jou iets terug: tijd en focus. Minder corrigeren op fouten die voortkomen uit dyslexie, meer begeleiden op redenering en inhoud. AI-systemen kunnen bovendien data synthetiseren voor rapportages en OPP-verslaglegging, wat administratieve ruimte oplevert voor directe begeleiding.
Dat verandert ook je blik op de les. Een leerling die via een voorleestool een literaire tekst zelfstandig verwerkt en daar iets zinnigs over zegt — dát is geletterdheid. Niet de spellingscore.
Maar — en dit is belangrijk
AI is geen neutrale technologie. Spraakherkenning is vaak getraind op standaardtaal; leerlingen met een afwijkende articulatie worden soms slechter begrepen, wat averechts werkt. Scholen met meer budget hebben toegang tot betere tools, waardoor ongelijkheid kan groeien in plaats van slinken. En data die platforms over leerlingen verzamelen kunnen hen jaren blijven achtervolgen.
Ethisch bewust inzetten betekent concreet: kies tools die aantoonbaar voldoen aan AVG-normen, leg ouders en leerlingen uit hoe aanbevelingen tot stand komen, en bouw een moment in waarop je als docent de uitkomst van een algoritme bewust beoordeelt — en zo nodig negeert.
Jij beslist, het algoritme adviseert
Een AI-systeem kan signaleren dat een leerling moeite heeft. Het kan een leerpad voorstellen, een tekst vereenvoudigen, een woord uitleggen. Maar het kent de faalangst van vorig jaar niet, de thuissituatie, het moment waarop iets net wél klikte. Jij wel.
De techniek neemt de hindernis weg. Het kompas blijf jij. Praat hierover mee in onze community.