Steeds meer scholen werken met een AI-checklist bij opdrachten. Niet om leerlingen te betrappen. Maar om transparantie, eigenaarschap en kritisch denken te bevorderen. Want laten we eerlijk zijn: AI verdwijnt niet. De vraag is dus niet óf leerlingen het gebruiken, maar hoe we ermee omgaan. Een goede checklist kan daarin verrassend krachtig zijn.
Wat is een AI-checklist?
Een AI-checklist is een korte vragenlijst die leerlingen bij elke opdracht invullen. Meestal bestaat die uit drie kernvragen:
- Heb ik AI gebruikt?
- Hoe heb ik AI gebruikt?
- Heb ik dit correct vermeld?
Simpel. Maar pedagogisch interessant. De checklist dwingt leerlingen om bewust stil te staan bij hun proces.
Wat gebeurt er als AI wél is gebruikt?
Als de docent expliciet toestemming heeft gegeven voor AI-gebruik, gelden er aanvullende afspraken. Die zorgen ervoor dat het leerproces zichtbaar blijft.
1. Bewaarplicht
Leerlingen bewaren:
- hun prompts
- de ruwe AI-output
Dat alleen al maakt veel verschil. Want ineens wordt het geen zwarte doos meer.
2. Documentatie in een bijlage
Bij de opdracht voegen leerlingen toe:
- hoe AI precies is ingezet
- eventueel screenshots
- een toelichting op de stappen
Dit maakt het proces controleerbaar — én bespreekbaar.
3. Bronvermelding
AI-gebruik wordt vermeld volgens vaste richtlijnen, bijvoorbeeld in APA-stijl. Niet omdat AI een auteur is. Maar omdat transparantie een academische norm is.
4. Reflectie op eigen inbreng
Misschien wel het belangrijkste onderdeel.
Leerlingen beschrijven:
- wat AI heeft bijgedragen
- wat zij zelf hebben toegevoegd of aangepast
- waar ze het oneens waren met de AI
Hier verschuift het van controle naar didactiek.
De rol van de docent
De checklist is geen automatisch sanctiesysteem. Het is een hulpmiddel.
De docent:
- bepaalt per opdracht of AI is toegestaan
- bepaalt de mate van gebruik
- kan bij twijfel om toelichting vragen
- kan bij misbruik sancties toepassen volgens het examenreglement
Belangrijk: het niet naar waarheid invullen van de checklist geldt als fraude. Maar het doel is niet straffen. Het doel is leren.
Wat levert dit op?
Een goede AI-checklist:
✔ bevordert transparantie
✔ maakt het leerproces zichtbaar
✔ stimuleert reflectie
✔ voorkomt dat technologie het denken vervangt
Sterker nog: als je het goed inzet, kan AI juist een middel worden om denkprocessen explicieter te maken.
Een leerling die uitlegt waarom hij AI-advies heeft verworpen, leert misschien méér dan een leerling die alles zelf maar impliciet doet.
Controle of vertrouwen?
Dat is de spannende vraag. Een checklist kan voelen als wantrouwen. Maar het kan ook een oefening zijn in professioneel omgaan met technologie.
Misschien is dat wel de kern: AI mag ondersteunen. Maar inzicht en begrip moeten zichtbaar blijven. En daar helpt structuur bij.
Praktische tip voor je klas
Je kunt de checklist ook als leerinstrument inzetten:
Laat leerlingen eerst zonder AI werken.
Daarna mét AI.
En laat ze vergelijken:
- Wat voegde AI toe?
- Wat miste AI?
- Wat bleef echt van henzelf?
Dat gesprek is misschien waardevoller dan de uiteindelijke tekst.
Een voorbeeld van een AI-checklist is gratis te downloaden via onze community. Sluit je aan bij de groep Digitale tools & AI.
Dit artikel is tot stand gekomen met behulp van AI.
Vooronderzoek via NotebookLM, uitwerking via ChatGPT.
Selectie, redactie en eindverantwoordelijkheid: Jeroen van Rooij.