Brief en wederwoord: een argumentatieles over betaalde examentrainingen

Deze week schreef Jörgen Apperloo een open brief aan Arnoud Kuijpers. Beiden zijn docent Nederlands en maken al ruim tien jaar uitlegvideo’s die in heel wat klaslokalen gebruikt worden. Jörgens bezwaar: Arnoud biedt inmiddels betaalde examentrainingen en masterclasses aan. Arnoud reageerde met een open brief terug. Voor wie het nog niet gelezen heeft: brief Jörgen en reactie Arnoud.

Ik las beide brieven in één keer achter elkaar, en mijn eerste gedachte was: dit is lesstof.

Waarom dit zo’n goede tekst is

Arnoud schrijft de betere brief. Hij is grappig, neemt Jörgens Star Wars-beeld over en draait het om. Hij geeft ruiterlijk toe dat de claim op zijn website te stellig is. En hij sluit af met een uitnodiging om samen een video te maken. Na lezing vind je hem sympathiek.

Maar leg je de brieven naast elkaar, dan zie je iets anders. Jörgen stelt een aantal vragen, en niet alle vragen worden beantwoord. Zelfs waar Arnoud lijkt te winnen, beantwoordt hij een andere vraag. Jörgen heeft bezwaar tegen volledige examenbesprekingen direct na het examen, nog voordat de officiële antwoorden er zijn. Arnoud verdedigt het nut van besprekingen in het algemeen. Daar heeft hij gelijk in, maar daar ging het niet over.

Jörgens scherpste punten blijven helemaal liggen. Wat vindt de school ervan dat de eigen leerlingen in het weekend betalen voor uitleg die ze doordeweeks ook krijgen? En waar ligt de grens voor wie gratis mag aanschuiven? Op die laatste vraag antwoordt Arnoud dat iedereen hem gratis mag mailen. Dat is sympathiek, maar het is een antwoord op een andere vraag.

Dat is geen verwijt aan Arnoud. Zo werkt een goed geschreven wederwoord nu eenmaal: verdedig een redelijke versie van wat je doet, geef één punt ruiterlijk toe, en de lezer heeft het gevoel dat de discussie gewonnen is. Juist dát willen we leerlingen leren zien.

Jörgens brief is overigens ook niet vrij van trucs. Hij vergelijkt Arnoud met iemand die naar de “dark side” is overgelopen en neemt dat aan het eind half terug. Het beeld blijft hangen, de verantwoordelijkheid ervoor niet. En hij noemt Arnoud “Moenen”, wat voor docenten Nederlands een prachtige verwijzing naar Mariken van Nieumeghen is, en voor ieder ander een raadsel.

De les

Ik maakte er twee lessen van 45 minuten van voor havo 4-5 en vwo 4-6.

Start. Zou jij 150 euro betalen voor een examentraining van een bekende YouTube-docent? Handen omhoog. Aan het eind van les 2 stel je dezelfde vraag opnieuw.
Het schema. Leerlingen lezen alleen Jörgens brief en zetten standpunt en argumenten op een rij. Het standpunt staat nergens letterlijk, dat moeten ze afleiden.
De koppeltabel. Pas dan lezen ze Arnouds reactie. Per argument van Jörgen bepalen ze hoe Arnoud reageert: weerleggen, toegeven, verschuiven of negeren. Dit is het hart van de les.
De 90%-claim. Meer dan 90 procent van de deelnemers maakt de herkansing beter. Ná de masterclass, maar ook dóór de masterclass? Leerlingen bedenken andere verklaringen. De sterkste leerlingen komen uit bij regressie naar het gemiddelde: wie herkanst, had meestal een slechte dag en scoort de tweede keer vanzelf hoger.
Beeldspraak en humor. Wat doet de Star Wars-vergelijking? Wat bereikt Arnoud door hem over te nemen? En is “je had me ook kunnen mailen” een argument over examentrainingen?
Schrijven. Leerlingen schrijven de volgende brief, als Jörgen, als schoolleider of als examenleerling die twijfelt over een masterclass.

Drie keuzes die het verschil maken

De brieven los uitdelen. Wie beide brieven tegelijk leest, vult de koppeltabel in met de conclusie al in het hoofd. Eerst Jörgen, dan pas Arnoud. Dan beleven leerlingen zelf hoe overtuigend Arnoud klinkt, voordat ze gaan turven wat hij beantwoordt.

Beoordeel de redenering, nooit het standpunt. Een leerling die Arnoud volledig gelijk geeft, kan een uitstekende brief schrijven. Een leerling die Jörgen gelijk geeft maar alleen zijn eerste brief navertelt, niet. Daarom zit er in elke schrijfopdracht een verplicht onderdeel: geef de ander op minstens één punt gelijk, of leg uit waarom niet.

Wees eerlijk over je eigen positie. Als docent Nederlands sta je niet buiten deze discussie. Misschien geef je bijles, misschien maak je zelf materiaal. Benoem dat. Het is een mooie gelegenheid om het verschil te laten zien tussen belang hebben en ongelijk hebben.

Ik zeg het dan ook maar meteen: LeraarNederlands.net staat aan Jörgens kant van het model. Alles wat hier staat, is gratis en zonder registratie te downloaden. Maar of dat het enige juiste model is, mogen jouw leerlingen zelf beoordelen. Arnouds argument dat betaalde trainingen zijn gratis werk mogelijk maken, verdient een serieus antwoord. Ook in de klas.

Wat deze les niet is

Het is geen les over Arnoud of Jörgen als persoon. Beiden zijn bekende collega’s, en veel leerlingen hebben hun video’s gezien. Houd de les bij de teksten. En spreek zelf niet uit wie er gelijk heeft. Doe je dat wel, dan schrijven leerlingen bij de laatste opdracht jouw mening op in plaats van die van henzelf.

Downloaden

Het lesmateriaal staat gratis op onze Koofr-drive:

Leerlingblad (Word): vijf opdrachten, de koppeltabel, drie schrijfperspectieven en een checklist.
Docentenhandleiding (Word): lesverloop per fase, antwoordindicaties per argument, een beoordelingsmodel en differentiatie. Ook staat erin waarom de les er zo uitziet, voor wie hem wil aanpassen.

Naar het lesmateriaal.

De brieven zelf staan niet in het lesmateriaal. Je vindt ze via de links bovenaan.